Sunday, 5 July 2009

Fotogazetarja që përjetësoi dhimbjet e Kosovës në celuloid nderon me çmimin botëror “Word Press”




Fatmir Terziu


Fotogazetarja amerikane, Dayna Smith, është artistja më e fundit që fiton çmimin e “Word Press” për fotografinë e saj në kohën e Luftës në Kosovë. Është pikërisht fotografia e saj e marë nga një funeral në vitin 1988 në Izbicë të Kosovës. Kështu fituesja e këtij cmimi të madh thotë se “edhe fotot e lajmeve përmbajnë elementet e artit”. "Unë mendoj se po, definitivisht një grua në këtë karrierë është përparësi," shton fotogazetarja Dayna Smith, duke shtuar se gratë janë në gjendje të zhvillojnë ndjenjat më të fortë dhe ndjeshmëri të punojnë pa shqetësuar njerëzit përreth tyre.
Dayna Smith është vetëm një nga ato tre femra që ketë marrë këtë çmim Botëror “Press Photo Aëard i Vitit”, një nga çmimet më prestigjioze të fotografisë në botë.


Smith punoi për The Ëashington Post për më shumë se 20 vjet, gjatë së cilës kohë ajo fotografoi ngjarje shumë të rëndësishme, duke filluar nga lufta në Kosovë, për të shkuar më tej mes konfliktit në Somali dhe nga Los Angeles për të fokusuar edhe pamjet e trazirave të kolerë-epidemisë në Amerikën e Jugut. Ajo e kapi edhe momentet e rëndësishme që mbulojnë kohën kur Bill Clinton ishte gjatë qëndrimit të tij si president i SHBA. Me një besim të fortë se një grua që ka më shumë përparësi, se sa disavantazhe, kur vjen puna te fotogazetaria, ajo ka një të shans më të madh dhe shpresa të shtueshme rreth karrierës. Fotografia e saj kosovare, kur aparati i saj fiksoi në ditë zie një të ve, në ditët e zisë së burrit të saj, i cili ishte anëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, gjatë luftës për pavarësi, tashmë sjedh këtë fat dhe bëhet promotori artistik për të sjellë suksesin e saj ndërkombëtar për më lart, me një çmim të tillë të madh. Smith ka gdhendur shumë nga snapshote të asaj kohe dhe ka mjaft të tjerrë pamje nëpër mendjen e saj që janë gati të pushtojnë tashmë botën.

Fotogazetarja e shquar ishte kohët e fundit në Stamboll për të filmuar një dokumentar televiziv të quajtur "VE Durdu Zaman" (Dhe koha ngriu), i cili transmetohej në TRT-Turk. Smith ishte e habitur se nuk kishte shumë femra fotogazetare, pra një pjesë e vogël e femrave turke, gjendeshin në këtë profesion në Turqi.
Smith shfaqi një pasion të madh për fotografimin dhe rrugën e saj gjatë viteve të kolegjit, ndërsa ajo ishte duke punuar në një fermë larg shtëpisë së saj dhe filmoi një kal në atë fermë. Babai i saj e vlerësoi shumë këtë gjë të rallë, këtë talent dhe shtoi ndikimin në lidhje me jetën e vajzës, kështu që ai vendosi për t’i blerë një aparat fotografik për të fokusuar në fotografi ambientet ku ajo kishte jetuar, dhe kjo është pikërisht ajo që e bëri Smith me shumë pasion në atë fillim. Ajo realizoi mjaft foto e peisazhe dhe pasqyroi edhe pamjet e kuajve. Në kohë ai arriti të fokusohet tek ajo që realizohet nga talenti dhe ajo që një veprimtari e fotografisë është duke u shprehur më së miri si e lexuar në karakterin e saj.


Smith filloi të punojë në këtë profesion pas diplomimit nga kolegji. Por gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, i pashë imazhet e luftës në Kosovë në televizion, dhe atëherë unë kam kërkuar për të vendosur të shkojnë në rajon. Ky vendim më çoi mua për sukseset dhe arritjet e shumta të rëndësishme, "thotë Smith.

"Unë bëra vetëm detyrën e profesionit, u lashë hapësirë syve realë të kontaktonin me njerëzit '

Realizimin se lufta nuk është duke ndodhur vetëm në një vend por në shumë pjesë të ndryshme të rajonit, Smith hyri në udhëtim për të gjetur një histori të mirë. Udhërrëfyesi i saj në Kosovë ishte një gazetar me origjinë shqiptare i cili ishte shumë i njohur me këtë zonë dhe që kishte njohuri për atë që po ndodhte aty ku ishte zjarri i Luftës. Duke vënë në dukje, se çdo mbrëmje ata do të bënin një plan për të nesërmen, shpjegon Smith hyri në detaje të reja. "Një ditë ne kemi qenë me ndjenja pak dekurajuese, por pastaj nuk e kemi dëgjuar se ushtria serbe kishte vrarë njerëzit dhe se do të ketë një ceremoni funerali në një fshat pranë Prishtinës të quajtur Izbika. Ne vendosëm të shkojmë atje. Një nga ata që ishin vrarë ishte një ushtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Fotografia e një zonje duke vajtuar, që fitoi këtë çmim mua ende më ka ngjallur emocionet e gruas.
Ka pasur njerëz që përpiqen të trishtoheshin rreth saj. Ajo ishte shumë emocionale për mua. Duke qenë një grua këtu ishte një përparësi e madhe për mua. Njerëzit rreth saj kishin dhimbje për ndarjen e tyre në një mënyrë shumë natyrore, dhe unë kam qenë në gjendje të realizojë fotografi të qetë.
Unë bëra vetëm elokuencën e syve të kontaktoni me ta. Unë kam qenë në gjendje për të ndarë dhimbjen e tyre në këtë mënyrë. " Një fotografi që përmban ndjenjat intime me siguri do të të lërë një përshtypje të fortë. "
Fjala e Lire - Free Speech

No comments: