Thursday, 28 July 2011

"Me zemren plot" tregim nga J.Mucollari


                                                Me zemrën plot

tregim



   Nermini kishte dy vjet që banonte në shtëpinë e re, ndërtuar në periferi me mundim e sakrifica të mëdha. Fatjoni, shok ushtrie e më pas baxhanak, nga që gratë ishin kushërira s’i kish  shkuar ende për urim sipas zakonit. Nuk kish dashur ta vinte në siklet. Sepse ata me bujarinë e shpirtit dhe traditat më të mira prej malësori, ishin gati të përmbysnin edhe shtëpinë. Jetonin në varfëri të thellë pas zbritjes nga fshati. Ngelur vetëm pak familje, pa infrastrukturë rrugore, pa shkollë për shkak të numrit të nxënësve dhe pa infermier, jeta ishte bërë e vështirë. Dimri i ashpër, shpesh bllokonte rrugët me borë. Edhe pse mesi i muajit shkurt, stinë dimri, dielli digjte si në verë. Televizori jepte pamje nga bregdeti ku mjaft njerëz kishin hapur çadrat e bënin banjë dielli. Të guximshmit provonin ujin me not, i cili nuk është në sinkron me natyrën e gënjeshtërt. Të tjerë nxitonin të merrnin masa mbrojtëse për të evituar ndërlikimet në lëkurën e butë të fytyrës.

Fatjoni kish lënë fshatin e lindjes para një dekade dhe banonte në rrethinat e qytetit. Fshati ishte kodrinor, por me infrastrukturë të rregullt e burime jete të kënaqshme. Qyteti shtrihej pas kodrës, dikur brezare me rrush e pemë frutore, ndërsa sot dushqe e shkurre, që ngjanin si kaçube. Rruga me kthesa zgjaste kohën e udhëtimit. Violeta u çudit kur dëgjoi të shoqin që kishte bërë në mend të shkonte për vizitë. Në shtëpi gjetën të shoqen dhe dy fëmijët e vegjël. Siç duket shkollën e bënin pasdite për mungesë mjedesiesh. Vajza e madhe ishte gjimnaziste.

            - Ka një javë që vjen rreth për ato të flamosura karta të ndihmës sociale, - sqaroi Zana për të shoqin, duke vënë re shqetësimin e Fatjonit. - Në një farë mënyre u ndie mirë që nuk e gjeti, por njëkohësisht ndjeu edhe keqardhje. Kështu do ta kishte më të lehtë për t’u rezistuar lutjeve të Zanës, se sa këmbënguljes së çuditshme të Nerminit.

            U ishte dashur një dekadë për të ndërtuar atë shtëpi modeste të thjeshtë në periferi të qytetit. Në atë grumbull të madh ndërtesash dy-trekatëshe, shtëpia e tij me dy dhoma të vogla e banjë të thjeshtë, ngjante më shumë me një depo drithi se sa ndërtesë banimi. Përveç televizorit bardh e zi, dhuratë nga një bamirës i rastit, dy divan ku ngjyra e mbulesës mezi dallohej nga vjetërsia dhe një dollapi të rrjepur ku mbante ushqimet, nuk kishte orendi tjetër. Me gjithë varfërinë që po i zinte frymën , Zana dukej e kënaqur për ”suksesin” e arritur. Dhe kish arsye: Si mund të jetonin në atë fshat të largët kthyer në shkretëtirë...                           

- Po të mos kishim blerë tokën para luftës (e kishte fjalën për vitin  ’97) sot do ishim atje në zemër të maleve. Veç ajrit të pastër, melodisë së ëmbël të zogjve, romantikës së natyrës, të dashurit që kemi lënë nën tokë, asgjë tjetër nuk na lidh me fshatin shumëshekullor të të parëve tanë. Simfonia e ulërimës së egërsirave sidomos e ujqërve si vizitorë të përhershëm të dimrit është e frikshme dhe e padurueshme. Për të mos thënë pastaj kur na sëmureshin këta, - dhe tregoi me dorë fëmijët gati të strukur në cep të divanit nga turpi. Heshti pak e pastaj shtoi. - Na falni, se nuk kemi mundur të shtojmë ndonjë gjë më tepër.

- Njeriu nuk vlerësohet nga ajo që shihet, por nga shpirti i pastër, zemra e ngrohtë fjala e sinqertë, - e qetësoi Fatjoni.

Diku, në dhomën tjetër, Zana po përgatiste kafenë. Fëmijët filluan të ngacmoheshin me njëri-tjetrin duke lëshuar klithma hareje.

- Ejani këtej, - u thirri e ëma me zë qortues. Rriten këto, sikur i heq njeri për koke, - iu kthye pastaj mysafirëve  Zana, ndërsa ndoqi me sy vajzën që sapo doli. Në të vërtetë vajza ishte dy vjet më e vogël se i vëllai dhjetë vjeçar, por ata ngjanin si binjakë.

- Jo, Zana jo, fëmijët duhen njëlloj, - bëri vlerësimin Violeta, që deri atëherë kishte heshtur.

- Një fjalë thashë... nuk u bie nuri këtyre. - Mentaliteti i vjetër nuk i shkonte moshës dyzetvjeçare.

 Fatjoni e kishte zakon që e pinte kafen të nxehtë. Për t’i shpëtuar djegies ai lëshonte një rrokullimë të mërzitshme tingulli. E shoqja e shikoi shtrembër.

- Nermini si ka qenë këto kohë, - pyeti për t’i shpëtuar vështrimit të zhbirues.

Zana psherëtiu dhimbshëm.

- Të thuash mirë, s’thua dot. Punon tre-katër ditë e duhet të rrijë një javë pushim. I dhemb mesi, s’gjen derman.

- Le të dali në “kemp”, - e nxiti Violeta. - Edhe përfiton diçka, merr ilaçet me rimbursim të paktën.

- Ç’kemp, moj motër! Pse njëherë ka vajtur...Si takon, thonë. Sëmundja nuk ka avancuar deri në atë shkallë për të përfituar “kempin”. I japin raport për punë të lehtë. Ku ka punë tjetër veç lopatës!? Në ndërtim punojnë edhe ata që deri dje ishin kuadro e jo më Nermini që punëtor ka qenë. Kanë ndërruar kohët, moj motër!

Brenda bënte fresk. Shtëpia përdhese kish marrë igrasi nga lagështia. Jashtë dielli digjte.

- Dalim në ballkon, - propozoi Fatjoni.

E gjithë zona ishte e mbuluar me ndërtime. Tutje, në qytet, zgjasnin kokat si lejlekë pallatet shumëkatëshe, disa në ndërtim e sipër. Zhurma e punimeve dëgjohej disi mbytur nga largësia. Vetëm pak metra nga shtëpia e mikut, binte në sy një vilë e bukur trekatëshe. Ishte me oborr të gjerë, e rrethuar me  mur në një metër lartësi dhe mbi të ngriheshin kangjellat, të punuara nga një dorë artisti. Nën hijen e ballkonit rrinin të shtrirë dy qen të mëdhenj, me veshët që u vareshin mbi turinj si llapa kungulli, u vareshin turinjëve, ndërsa lëkura u ndriste nga dhjamosja. Nuk ishin nga ata qen që mbanin zakonisht në fshat, por racë e zgjedhur. Thuhet se blerja e tyre kushtonte goxha para.

- Kush banon tek ajo vilë? - pyeti Violeta, Zanën. – Ajo kishte rrëmbyer pyetjen e të shoqit.

- Një i pa punë, që merr ndihmë ekonomike si ne.

Zonja e vilës u shfaq në ballkon me një tavë në dorë. Kishte një pamje të ekzagjeruar, më shumë zhveshur se veshur. Fustani ishe aq i shkurtër sa kofshët e trasha puqeshin me njëra tjetrën pak përmbi gjunjë, duke formuar një trup pa hapësirë drite. Lart dilnin në pah sisët e mëdha jashtë sutinave transparente. Nuk dihet nëse i ishte nënshtruar ndonjë operacioni të kushtueshëm për të qenë në modë, apo vërtet natyra e kish qerasur me aq bujari. Ndoshta kjo ishte arma më e fortë e saj për t'u krenuar. Me një lugë kuzhine nxori nga tava copa mishi, që lëshonin avull të lehtë e ua hodhi qenve në dy pjata porcelani, të cilët me përtesë të madhe lëvizën nga vendi. Dukej qartë se u qe mërzitur mishi, era e të cilit erdhi deri aty duke iu ngacmuar gjendurat e pështymës. Fëmijëve të Nerminit u erdhi oreksi. Hynë brenda, rrëmbyen nga një copë bukë me djathë fshati dhe dolën përsëri në ballkon. Buka gjysmë e thatë u shijonte më shumë, se sa kafshëve fatlume mishi. A thua se u bënin karshillëk qenve!? Ç’skenë tragjike! Migjeni i madh kish zbritur nga fillimi i shekullit të kaluar, në mijëvjeçarin e tretë me poemën "Mjerimi", prozat e shkurtra "Legjendën e Misrit" e "Luli i vocër".

- Ku i ka gjetur lekët atëherë...- Donte të shuante kureshtjen Violeta. Ndërkohë u ul në një karrige dërrase që gjeti në ballkon. Zana, që sapo doli, kur pa Violetën në atë karrige, që lëvizte sa andej- këtej gati për t’u rrëzuar, sa nuk i ra pika. Hyri përsëri e sakaq doli me një karrige skelet hekuri ngjyrë të zezë. Për ndenjëse kishte një jastëk me pambuk, basma lule të zbërdhulura nga vjetërsia. I vetmi luks.

- E përdorin fëmijët, - tha për t’u shfajësuar duke e hequr mënjanë. - Eh, moj motër! Merret me tregti të “madhe”, shitje vizash, shkëmbim lekësh, madje, thonë se çon femra jashtë shtetit, - po sqaronte ajo me zë të ulët pa shikuar nga vila, për të mos tërhequr vëmendjen. - Shohim shpesh që vijnë makina luksoze, por nuk dimë gjë se kush hyn e kush del. Ç’na duhet neve ajo punë?!. As për mirë e as për keq. Ai në punë të tij, ne në tonën.

Ndërkaq, një makinë e bukur, që të vriste sytë nga boja matalizato, u ndal aty pranë. Ishte bosi, kështu e pagëzoi Fatjoni duke e paragjykuar pronarin e vilës. Zbriti dhe Nermini. Mezi e njohu. Ecte paksa i kërbunjur. Ishte plakur para kohe. Të paktën ashtu i u duk. Kishte një vit pa parë.

Kur pa mikun i ndriti fytyra e rrudhosur.

- Po shyqyr more... shyqyr që ardhe. Ç’ngordhi në mal!

- Tek miku vihet edhe pa ftesë e në çdo kohë, - tha  Fatjoni duke u përqafuar.

 Në fakt e kish detyruar ftesa e përsëritur: “Nuk të vij më, asnjëherë, i kish thënë në vizitën e fundit. Tek miku vihet një herë, dy, tre  dhe po nuk të erdhi, mos i shko as ti. Kjo do të thotë që nuk do që t’i vesh”, i gjëmonin fjalët e tij gjithë kësaj kohe. Jetonte ende me një mendësi sa të vjetër po aq dhe fisnike, "për mikun edhe kur kemi, edhe kur s’kemi e shtrojmë...", relike për kohën, vlerë për të. Me varfërinë e tij, ky virtyt ngjante si një lis shekullor  në mes kodrës së zhveshur prerë pa kriter, por pa mundur ta rrëzonin.

            - Ke filluar të vish me makinë. Je bërë bos, - e qesëndisi Zana të shoqin.

            Besimi e shikoi vëngër.

            -Shëët...se na dëgjojë, - i tha ai me zë të ulët.

- Le që, - filloi ligjëratën Zana,- po të mos ishte ai, ne s’do merrnim dot as ato pak lekë të asistencës. Ai, moj xhane, ai na i e rregulloi të gjitha, se asnjë lek nuk kishin për të na dhënë. "Ke tokë, na thoshin, nuk u takon”. Sa more?- iu drejtua të shoqit.

- Gjysmën, dy mijë lekë. Aq ishte fondi, - na thanë.

- Se mos e kemi marrë ndonjëherë të plotë. Po ai?

- Ku ta di unë. Ndoshta dyfishin!

Shikoi të shoqen në kokërdhok të syrit. "Po presim ne! Lëviz, bëj ndonjë gjë!", zbërthehej i tërë ai shikim nënkuptues.

- Do ikim, kemi kohë që po rrimë këtu, - tha Fatjoni.

- Ç’është ajo fjalë?! Me se të kemi. Nxora raki të mirë këtë vjeshtë. Patën kumbullat në fshat. Lëviz, ti, - i tha së shoqes, e cila firoi sakaq. Pas pak Zana doli përsëri. "Në dyqan shkon, mendoi Fatjoni, do t’i harxhojë që sot lekët e asistencës, ç’do të hanë gjithë muajin?". Bëri të ngrihej por, këmbëngulja e Nerminit ishte më i fortë se keqardhja e tij. Kundërshtimi do ta trishtonte  më shumë se varfëria. Mirëqenia e këtij njeriu ekzistonte në zemrën e tij të bardhë, në traditën shekullore “bukë e kripë e zemër të bardhë”. Madhështia e tij pikërisht nga kjo merrte vlerë. Tek të pasurit, ka njerëz me shpirt të varfër, ndërsa këtu te miku i tij ishte e kundërta. Në shpirt kishte pasurinë, në fjalë çiltërsinë, në zemër ngrohtësinë.

Dreka ishte aq e varfër, sa komshiu bos nuk do ta përdorte as për qentë. Llojet më të rëndësishme ishin djathi, veza, fasulja dhe turshitë. Fatjoni hante pa drojë e për çudi i shijonte. Kënaqësia i shumëfishohej Nerminit deri në ekzaltim. Këtë e tregonte edhe kënga që ja plasi papritur, sikur priste krushqit për herë të parë. Kënduan nga ato këngët e krahinës që janë quajtur visare të kulturës popullore, por koha moderne i ka lënë në muzeun e viteve. Nga thellësia e shekujve na shikojnë trishtueshëm, tek rrinë të heshtura në gjumin letargjik. Sa krenare ndiheshin për Nerminin, që i zgjoi për disa çaste. Nuk dihet kush ishin më shumë e të kënaqura, këngët që u zgjuan papritur, apo Nermini që këndonte në kulmin e gëzimit? Ishte pikërisht kjo hare e ky gëzim që ua lehtësonte barrën e rëndë të varfërisë.

Fjala e Lire - Free Speech

No comments: