Wednesday, 27 July 2011

Prelud


Istref  Haxhillari

( Tregim )

Burri i ri me trup atleti dhe kaçurrela të lëshuara poshtë zverkut, hyri ngadalë, i drojtur. Sytë i kishte rrethuar nga shirita ngjyrëkafe, fytyrën të zverdhur. E dinte se plaku bënte këngë dhe njerëzit shkarkonin teprinë e dhimbjeve, lehtësoheshin. Më parë nuk e  besonte, po tani ishte i pikëlluar.
 Donte të ngushëllohej.
Muzikanti plak ngriti dorën të mbrohej nga drita e fortë. Rrudhat harbonin fytyrës së eshtërzuar. Prapa vetullave të brymëta, bebëzat në ngjyrën e verës së fortë vështronin butësisht.
I bëhej se e njihte, ndoshta i ngjante dikujt po, sadoqë u mundua, nuk e solli ndërmend. E preku pamja e kapitur, fytyra prej meiti. Kur ngjyrat humbasin veten, e liga ngulet thellë deri në palcën e shpirtit që zapton.
-Si të quajnë? - zërin e kishte të vjetër e të ngadaltë.
-Omer.
-Gruan?
-Nuk jam i martuar.
Muzikanti priti me durim. Djali përkeqej.
-Vaje, - u ftillua dhe u drodh, sikur atë çast të kujtohej përse kishte ardhur.
- Harroi dhjetë vite si të mos qenë kurrë, - shtoi i ligështuar.
-Të ka dashur vërtet? - Muzikanti rrekej të maste gradientin e vuajtjes, të zbulonte rrënjët.
-Të puthurat nuk reshtnin, - tha me nostalgji dhe rënkoi, - u largua e ndërkryer, aq shpejt sa plumbi nuk do ta kapte.
-Kishte ndonjë arsye?
-Nuk e di. E mbaja në pëllëmbë të dorës.
Përgjigjej me nxit, fjalët i rridhnin më shpejt se mendimi. Të copëzuara, të rrëmujshme.
Plaku uli kokën i lodhur. E pamundur të mësonte më shumë.
-Ndihem keq, - tha Omeri. Ankimi therës vinte nga zona e largët në perimetrin e ndërgjegjes, buzët vetëm artikulonin mekanikisht fjalët.
-E di si ndihesh, - u përgjigj Muzikanti i menduar. Rrekej të zhbironte rastin, natyrisht
jo krejt të panjohur.
Dukej se gruaja s’ndryshonte nga të tjerat; kënaqej me plotësimin e dëshirave, ushtrimin e drejtpërdrejtë të sharmit, hireve. Megjithatë dhjetë vjet ishin shumë, për të mos patur zemër.
Pamja miqësore e plakut ndezi dritën e shpresës. Djalin e zuri kolla, u jargavit shëmtuar.
-Dreqin! - tregoi fytin.
Muzikanti e përkëdheli me sytë e porcelantë, të dhembshur. I erdhi keq.
-Ikë, - i tha - dhe mos e ndiq, thyeja zemrën.
Ai e vështroi me ngulm.
-Eja pas një jave. - Plaku u ngrit. Shtatvogël, i rrëgjuar, por imponues me pamje princërore. Në dorën e majtë violina lëshoi tingull spontan.
 Omeri u nis ngadalë; hapi i zvargur, fjalët të thara.
Kolltuku me shpinore të lartë, shtëpia, oborri u fshehën pas grumbullit të hurmave e limonëve. Edhe fiku i vjetër, i gërmuqur e trungshtrembër që shtrinte degët e hapura mbi tërë bahçen sikur donte të mos e zaptonin fqinjët.
Nuk vajti në shtëpi. U end rrugëve pa ndonjë drejtim. Me shushurimën e erës si muzikë sfondi, ecte kuturu.
 “Ç’dreqin nuk shkonte?” i nderej në fytyrë pyetja torturuese.
Ftohja filloi përnjëherë në mënyrë të errët e të pakuptuar. Bënin dashuri, ajo thoshte fjalët e duhura, po nga ato që rrjedhin nëpër gjuhë, të përcipta. Pastaj heshtte me sytë bosh ngulur në hapësirë.
 “Ndoshta gratë s’tregojnë kurrë atë që ndjejnë” mendoi. Por, edhe pas kësaj, ajo mbetej i vetmi njeri në botë që mund ta ngushëllonte.
-Ç’të ka gjetur? - dëgjoi zërin e Giles.
U ndje si kafshë e kapur në një qoshe.
-Asgjë, - deshi të fshihej.
Po qe e pamundur.
-Leri këto! - Gilja nuk e kuptonte  përfshirjen serioze në lidhjet me gratë, aq më tepër vuajtjen. Ndoshta ngaqë luante në flaut dhe ishte qejfli i prapë.
I tregoi me pak fjalë. Sa më shkurt mundi.
-Vjen një ditë e gratë mërziten, - i tha Gilja me ngërdheshjen e zakonshme miqësore buzëve.
Omeri e dëgjoi nëpër tym. Nuk e ndihmuan fjalët e tij, as buzëqeshja.
-E desha pa hile, - lëshoi me zor një fije zëri, - vështirë ta harroj.
Nuk mund të hiqej i qetë, kur realisht nuk ishte i tillë, as të pranonte argumenta të
kundërta nga cilido qoftë.
Gilja e përcolli me sy tek largohej. I shfytyruar e i mjerë, mbledhur grusht.
“Për një grua!” tha me vete. “Tërë ai Omer!”
Natyrisht nuk qe i vetmi që çuditej. Ligështia e tij binte në sy që larg.
E ëma priste me ankth, vonesa e të birit i futi drithmat. Prej kohësh sytë e trishtuar në atë mënyrë që vetëm ai e kuptonte. Pamja e saj ishte e gjitha një pikëpyetje e madhe.
-Më dhemb gjoksi, - i tha përtueshëm, - do të jem ftohur. - Omeri kishte qenë përherë i mbyllur, me zor i nxirte fjalët.
-Kaq kohë! - Ajo nëmëronte ditët ndërsa dëgjonte të njëjtat fjalë të thata, që nuk i thoshin asgjë.
-Sot u vizitova, do të kalojë, - përgjigja ishte pëshpërimë e dhembshur po, i detyruar të ruante maskën e pafajësisë, fjalët e tradhtuan.
E ëma s’e besoi. Durimi nuk ishte cilësi e Omerit. Ditët rrëshqisnin, ai s’bënte asnjë hap përpara, vetëm zhytej brenda vetes, mendohej.
Letrën me vijat e drejta të pentagrameve e rrotulloi disa herë nëpër duar. As i kuptoi notat, shenjat lidhëse të ngatërruara.
Ndjeu se i rëndoi.
-Gjej dikë ta lexojë, - i tha Muzikanti plak. I mallëngjyer si t’i dorëzonte një send tejet të çmuar e të rrallë.
Omerit i shkoi mendja te Gilja. Ishte flautist, shkonte dasmave. Thoshte se bënte para pa hesap. Grupi i tyre mbahej ndër më të mirët e qytetit.
Sidomos violina.
-Duhet të vesh në opera, - e kishte lëvduar Muzikanti plak vite më parë. Ata e përmendnin shpesh si reklamë.
Kënga e re u hyri në zemër.
-Ç’muzikë, - u përlot violinisti - Ç’dhimbje! Në fillim të ngre në qiell, pastaj të plas si thes me kocka.
-E hidhur, bar plagësh, - tha këngëtari i perënduar.
-Shërimi atje ku s’e pret, - Gilja picëroi sytë me pamje filozofi. I vinte keq për shokun e tij se ishte i çiltër, vuante.
Omeri e mbajti këngën brenda vetes si punë hajmalie qepur në një vend të padukshëm. I ngjallte kujtime, çmallej.
Zuri të shfaqej gjithnjë e më dendur rrugëve. Mërmëriste papushim, përtypte nëpër dhëmbë copëza fjalësh. I turbullt si mëngjes i acartë dimri me diell të fshehur. Lumi i kohës rridhte, merrte me vete gjithçka. Vetëm atë e anashkalonte.
S’arrinte t’i mbështillte të gjithë pikëllimin.
Pamja e ligur i trishtonte banorët që, ndonëse ndienin keqardhje, ngeleshin përherë të largët. Dhimbja ishte krejtësisht e tij, askush s’mund të merrte me vete qoftë edhe pjesën më të vogël.
            Ditën e fundit të gushtit Gilja e mori në dasmë.
Bënte nxehtë. Vapa filloi herët në mëngjes dhe i përndoqi dasmorët derisa ra muzgu. Dielli përkulej poshtë u lëbyrte sytë, lante me dritë shtëpinë, oborrin, pemët. Drita e përgjumur reflektohej përmes resh djallëzore pluhuri e tymi.
Rrugës së zbrazur i dha gjallëri një grua shtatlartë, me gjinj të kërcyer, cipën e ndritur të lëkurës, flokët e bollshëm të zinj pis. Kalimtarët e ndoqën me sy. E humbën kur silueta e përzhitur nga vapa u zhduk pas kthesës. Gruaja e hijshme u drejtua hyrjes së shtëpisë ku dëgjohej muzikë.
Të zotët prisnin mysafirët.  
Dasma ishte gëzim i ardhur pas humbjesh të njëpasnjëshme. Njerëzit e trishtë donin të preheshin rrethinave të buzëqeshjes së vonë. Vallet, këngët dhe, mbi të gjitha, bisedat e parëndësishme mpinin dhjmbjen. Ndonëse lagështia shndriste nëpër sytë e skuqur, hareja i dehu më shumë se rakia e vera.
I bëri të ngazëllenin.
-Këngën e re, - thirri një burrë zeshkan, çakërqejf e bukurosh me mustaqet e holla të përdredhura. Gotat i pinte radhazi. E pasuan të tjerë zëra, sedërlinj e marrokë. E ndiqnin hap pas hapi kudo, në pije, valle, grindje.
Orkestra ndaloi, dasmorët mbajtën frymën.
Këngëtari filloi hyrjen e gëzuar si prelud opere komike. Violina rënkonte me zë të mekur nazik, teksa flauti lëshonte britma të shkurtra ekstaze, si në një shkëmbim të shpejtë e të zjarrtë intimiteti.
Gilja shoqëronte ritmin me këmbë. Sytë i mbante mbyllur.
Befas tingujt shpërthyen me inat të egër si rrokullimë e mbytur sendesh të forta. Rënkimet e violinës u bënë të pikëllimta. Këngëtari u vrenjt nga hidhërimi; fjalët kullonin qelb. E rrëmbeu emocioni. Lotët pikuan telat e violinës, u përzjenë me notat, i dhanë këngës timbrin e dhimbjes.
Njerëzit heshtën të ngashëryer.
U shfaq tinëzisht burri me mjekër e flokë të gjatë, që deri atë çast rrinte i heshtur, mënjanuar në një qoshe. Nuk shikoi njeri përveç këngëtarit dhe violinës. Iu lut të mos e ndërpriste këngën.
Dasmorët i neveriti pamja e pështirë, rrobat e grisura me njolla. Më shumë gratë e parfumosura, të rregulluara. Vetëm ata që e njohën u tronditën, por ishin shumë pak, nuk ranë në sy.
As e bënë veten.
Gruaja e pashme me flokë katran të zinj dhe shtatin e lartë vështroi burrin e pistë dhe, si gjithë të tjerat, ktheu kokën me ndot. Po në çast e këqyri imtësisht, u ngjeth. Papritur iu muarr mendtë, u rrëzua.
Ishte më shumë se goditje elektrike rrufeje.
Dasmorët u alarmuan, i përfshiu paniku.
Muzika pushoi.
Burrat zunë të  përtypin diçka rreth kumtit, ndërsa gratë, më realiste, tentuan me të gjitha mënyrat ta sillnin në vete. Ngaqë mbeti gjatë pa ndjenja, u dëgjua një klithmë e trembur, prekëse. Dhe alarmuese.
Disa nota më lart se britmat e tjera.
Omeri ngriti kokën. Jehona tepër të thella gurgulluan me zhurmë rraskapitëse, e fshikulluan. Ndjeu dhimbjen e goditjes dhe u mblodh. Duart në xhepat e xhaketës së zhubravitur u shtrënguan prej ngërçit, shikimi iu kthjellua. Me vështirësi çau grumbullin e grave.
I turpëruar. Për herë të parë pas shumë kohe.
Gruas së alivanosur i kishte rënë çehre e zbërdhulur. Leshrat e gjatë të çrregullta shpërndarë mbi fytyrë, qafë, gjinj e shfytyronin. U desh kohë të përmendej. Në fillim parapriu një buzëqeshje e përgjumur me iskra ndijesish të forta.
Njerëzit përreth u lehtësuan, zunë të largohen një nga një. Ata të dy ngecën në krahët e njëri-tjetrit.
-Ka qenë e tmerrshme, - i tha Omeri. Ngaqë nuk gjeti dot fjalë tjetër.
-S’ke asnjë faj, - u përgjigj Vaja. E mjerë sikur kishte bërë atë që në fakt bëri. I përkëdheli kokën rrethuar nga krelat e ndotura, preku buzët e plasaritura…
Rruzuj të mëdhenj lotësh rrëshqitën faqeve ngjyrë kajsie. Për disa minuta nuk u dëgjuan veçse zëra të ngjirur.
Violinisti luante preludin e këngës së re të Muzikantit plak.
E kishte shumë për zemër.



Elbasan, korrik 2011

Fjala e Lire - Free Speech

No comments: