Friday, 28 October 2011

NGA KRONIKAT




DYRRACHIUM

1

Galera të dyshimta,
si  kuaj tërë shkumbë,
lidheshin në skelat e drunjta
dhe piratët e Mesdheut
zbrisnin rrugëve të tua
duke kollitur në taverna
lagështinë e humnerave ujore.


Flaka e kaltër e pijes u ndriçonte
për një moment qenien
dhe të nesërmen,
si shpendë oqeanikë,
ndjenin nën vete detin e udhëve të pafund.

Dhe të tjera anije,
spirancat plot zhurmë,
si kthetra
në brigjet arbërore ngulnin.

Nuk dihej nga vinin,
nuk dihej ku shkonin,
nuk dihej se ç’erë u frynte pëlhurat,
mjekrat nga kripa u zbardhëllonin
fatkërkuesve mbi ujra.


2.

  
Dengje e fuçi në sheshe,
bagëti, gëzofra, lesh,
mëndafsh e kripë
putarga e peshk
dhe gjuhë të ndryshme
sjellje, veshje,
italianë, arabë,
çifutë e grekë,
frëngj hijerëndë
e normandë të qetë;
lloj lloj tregtarë
dhe sarafçinj
e hamej,
detarë të pirë
e kapedanë,
nga Bejruti, Venediku,
Raguza e Marseja,
Kazablanka e Selaniku,
nga Napoli e Pireja.
Grindej ai që shiti
me atë që bleu,
oshëtinte Dyrrachium -
panair Mesdheu.

Limjon, 1980



KARL TOPIA


Shekspiri nuk arriti ta përtypte dot këtë histori.I çuan dosjen,
                        për Helenën e Anzhuinëve
dhe Karlin e Topiajve nga Dyrrachiumi i Ilirisë. I thanë për
                        skena e mizanskena,
për dredhira, për kulla të larta, për karaktere dhe i përmendën
            Skocinë. Tundëte kokën:
“Interesant, interesant - përshpëriste, - po këto emra frëngj më
 lodhin”
- duke e shfaqur hapur antipatinë për francezët dhe teatrin e tyre.


Edhe një herë tjetër ja përmendën trinitetin e dashurisë, pabesisë
dhe vrasjes në mes të një gostie mbretërore në oborrin e Napolit.

“E Kush ishte ky Karl francez?”
 – shpërtheu përsëri Shekspiri.
“Jo, jo, mjeshtër, një princ nga Iliria, provincë e Bizantit, nga
                        albanët, ai e rrëmbeu
 në Dyrrachium Helenën e Anzhuinëve që e çonin nuse në
                        ishujt Ciklade të Egjeut”. Dhe i rrëfyen
 përsëri nga e para aventurën e Tanushit krifëzi.
 “Pa mendo, - i thotë asistenti, - aty janë të gjitha ç’ duhen,
                        tavolina me mish kaproi,
derri i egër e i ngrirë gati për të hunguritur, gotat prej kristali,
                        buzëqeshjet pas tyre, thonjtë e ngjyrosur, pudra,

shikimet provokuese, prekja e këmbëve poshtë tavolinave,
                        fërkimi i pulpave, rrokullima
nëpër gërmaze e lëngut shafran dhe në fund të aktit të parë
rrëmbimi i Helenës së bukur  pasmesnate.”  Dhe shtoi:
Po humbim një rast unik, mjeshtër, mërinë e mbretit që zgjati 20
            vjet në tërë Mesdheun,
dredhinë tinzare të tij për t’u pajtuar me dhëndërrin,
pritja me salltanete në oborrin e Napolit nga mbreti Robert
(a nuk të ngjan si skocez ky emër?),
masakra dhe kokët e prera të çiftit që mbushin me gjak tavolinat
                        e gostisë,
monologun e shfajësimit para të pranishmëve.
Do të ishte risi,  pastaj, një monolog i kokave të Karlit e Helenës
 në mes të pjatave e pirunëve mbretërorë
e sa e sa skena që mund ta intrigojnë këtë subjekt të rrallë”.


Shekspiri heshti. Shtyu dosjen. Pastaj foli: “ Si mund ta mbyt
                        skenën me kaq gjak e
me kokët e prera që hidhen pupthi? Hamleti Pollonin e qëlloi
 prapa perdes
dhe ne nuk e pamë, edhe helmi i përdorur në sa e sa skena është
 thjesht konvencion!
Ma hiq! Më sill temën e një komedie gazmore
të shpëlaj nga fantazia ime përfytyrimet që më ngjallët”.



Sarandë, 2011







BOEHMUNDI


Pasi skedova nga bibliotekat  të gjitha kronikat për Dyrrach-

                    iumin,
pasi shfletova një për një relacionet e konsujve në  Iliri,
m’u shfaq Anna Komnena
me librin e dymbëdhjetë të “Aleksiadës”,
ku brënda një regëtime femërore dihaste Bizanti i trazuar i
            Mesjetës,
si një bizon që jepte shpirt i mbuluar nga thneglat e  ushtrive
 kryqtare e të gjysëmhënës.

M’u faneps e bija e Perandorit duke treguar me sytë e tromaksur
 skelat e Dyrrachiumit
të sulmuar nga Bohemundi. Sa herë përmendej emri i tij
Kostandinopoli binte në letargji.


Dyrrachiumi rriste muret me arbërit brënda.


Flota, si një qyteti i frikshëm lundrues bënte të jehonin steretë
                        nga të dyja  anët e Adriatikut. Hapësirat detare
braktiseshin nga zogjtë dhe peshq të trullosur ngecnin në rërën 
                        e pafund.


Po le ta tregojë Anna Komnena,
atë që i treguan të tjerët,
pa e humbur fillin:

Bohemundi sosi në Aulonë dhe u vuri me dorën e vet zjarrin
 anijeve,
sepse për ushtarët nuk duhej të kishte kthim.
Nuk duhej të mendonin ushtarët për fatin e familjeve të lëna në
                        brigje të largëta nga ishin nisur.
Duhej të fshihej nga kujtesa Siçilia, kur para ishte Dyrrachiumi.
Dhe Bohemundi mendjekrisur, që pushtonte qytete e limane,
projektonte makina luftarake, breshka kullëmbartëse me
                        kryedash, projektonte
makina gërmuese dhe ato për mbushjen e hendeqeve,
            u grahte kuajve
të ushqente pareshtur ambicjen e të arrinte
 para lajmit në portat e lakmuara.


Të rrethuarit prisnin fatin që u qe caktuar.


Ndoqën me sy breshkën me kryedash të afrohej,
e shtyrë nga brënda nga  mijëra ushtarë, që ndalën,
hoqën rrotat dhe e bllokuan me shkopinjtë.


Kryedashi filloi të trandëte muret e trasha ku mund të shkonin
 pa frikë katër kalorës mbi to.
Retë e shigjetave bënin hije ndërsa fluturonin pa kthim. Dielli
nuk dallohej më. E kishte ndalur qerren e tij të
zjarrtë. Ç’u ishte shkrepur kështu njerëzve?



Dyrrachiumi nuk jepej. Të trimëruar të rrethuarit
hapën portën lindore të qytetit prej nga dukej një kalorës gjigant
                        prej bronxi dhe i thanë me ironi Bohemundit:” A e
hap kryedashi yt një vrimë më të madhe se kjo? Provoje në munde!”
Dhe Bohemundi, që nuk zmbrapsej, me  makinat si
                        urithë, filloi të shponte një tunel,
pa e menduar se edhe të rrethuarit
bënin të njëjtën gjë nga ana e tyre, pa e menduar se ushtarët e tij
do të përvëloheshin nga flakët prej rrëshire e squfuri të fryrë nga
ca kallama vdekjeprurës. Nuk e kish pë zakon të zmbrapsej
 Bohemundi, nxorri
një kullë lëvizëse si ajo e Babelit, që kalonte dhe retë,  me bazën
                        katrore, me shumë kate e dyer nga çdo anë, nga
binin shigjeta të dendura.


Nuk kishte më ditë, nuk kishte natë. Arbërit vërvisnin zjarrin
 e lëngët nga një tjetër kullë, gjersa në dritën
verbuese të squfurit panë të ngazëllyer përflakjen e asaj makine
vdekjeje, nga dyert e së cilës hidheshin ushtarët si copa flakësh.


Kështu thotë Anna Komnena në librin ne saj të dymbëdhjetë
me një fije shprese për bizonin e Bizantit,
që i shuhet sërish,
sa dëgjon hingëllimat e kuajve të Bohemundit nga spondi tjetër
                        i Adriatikut.



Sarandë, 2011






 

Fjala e Lire - Free Speech

No comments: