Friday, 16 December 2011

Parfum leshterikësh

 




 Agim Mato


AMFORA

Dikur Joni një amforë lashtësie
ma zgjati me duart tërë shkumë
dhe më tha:
                        “Pije kohë
për të qenë i kthjellët si unë.


Dhe në qoftë se të merren këmbët,
në qoftë se turbullohesh në vetëdije,
ti s’mund t’i mbartësh shekujt
siç mbart në shpinë unë anijet.”


Nga qilar’ i thellësive më nxori
amforën e lashtë me leshterikë,
amforën ku rëndonte historia
e zhveshur e tëra nga çdo mit.

Dhe më tha:
                        “Në ujërat e cekta,
ku jetojnë veç peshqit meskinë,
nuk mund të nderen pëlhurat,
nuk mund t’i gatuash stuhitë.



Sepse poezia nuk lind ashtu,
vetvetiu,
nga shkuma dhe drita,
siç duan të thonë legjendat,
siç lindi Afërdita.


Ta them se poezisë
i pari
unë ia kam prerë kërthizën,
ndanë brigjeve të mia poetët
nga dhimbja e madhe klithën.”


Dhe ma zgjati amforën sërish
me duart e tij plot shkumë:
“Ti duhet që kohën ta pish,
të bëhesh i kthjellët si unë.”


Limjon, 1978


AFËRDITA



Nga erdhe papritur në atë verë të largët të rinisë sonë
                                                si një hyjni deti?


Ç’ishte kjo drithërimë
që shkaktonte
kalimi yt
dhe vinte në lëvizje elikat e zemrave tona të njoma?


Dy shokë nga ne u zunë se kujt i takonte karfica jote
                                                                    e humbur.
Ne ruheshim të mos shkelnim
formën
që linte trupi yt mbi rërë.


Kujt do t’i përkisje?
Zemra e kujt do të shkonte gjer aty
ku ëndrrat
strehojnë pulëbardhat?


Sa të tjerë do të shkelnin të trishtuar mbrëmjeve duke
                                                            dëgjuar
të qeshurën tënde të lumtur?


Deti i së dielës
me trëndafilat e bardhë
të dallgëve.
Ti u hodhe të mblidhje trëndafila dhe harrove të  dilje.


Kaq ditë dhe kaq netë pa ty,
Sikur na vodhën papritur
statujën e Afërditës.


Ç’u bënë gjurmët e hapave të tua
që na tregonin të fshehtat e rrugëve të largëta?



Mërmërima e detit
mos ishte zëri yt që vinte i lodhur nga thellësitë
dhe thoshte: “jam këtu,
                         jam këtu,
                         jam këtu”...?


Dhe pamë peshkatarët të sillnin kurmin tënd mbësh-
                                                    tjellë me një pëlhurë vele
sikur të sillnin direkun e thyer të lumturive tona.
           

Dhe vetëm atëherë e besuam se nuk ishe prej eteri,
nuk ishe prej shkume
apo drite
po njeri prej mishi
që duheshe qarë.


Atëherë dhimbjen për ty si një bukë të hidhur
e ndamë
dhe pushuam së qënuri rivalë.


Po ti nga erdhe papritur në atë verë të largët të rinisë
                                                                             sonë?

Limjon, 1976


SHQETËSIM PRANVEROR


Kjo mbrëmje pranvere nuk më le të largohem për asnjë çast
nga njerëzit dhe deti.
Ndjej një shqetësim të ëmbël.
S’e di përse të shqetësohem,
nuk e di ç’është ky shqetësim i bardhë që më mbështjell
 zemrën.
( Di vetëm se më pëlqen, se ndihem mirë me të.)
vërtet, përse sa herë që vjen pranvera,
sa herë që bari vesh mishin e dheut të ftohur nga erërat,
përse sa herë që mbi qytet ndizen këto mbrëmje jugore
në zemrën time dynden mjegullat e këtij shqetësimi të
                                                                              bardhë?


Jam biri i brigjeve të gjelbra. Biri i rërës dhe i detit.
Fytyrën time nuk mund ta ndash kurrsesi nga buzëqeshja
e portokalleve,
nga trungjet e menduara të ullinjve.
E kam harruar fare ditëlindjen siç ka harruar deti të tijën.
Nuk e di sa vjeç jam.
Nuk e di që prej sa kohësh e kam pirë këtë dritë të kaltër
që rrjedh sipër këtij dheu të gurtë.
Kam përshtypjen se u mblodhën aromat e tokës,
gjithë dritat, gjithë shqetësimet e detit,
vet mendimet e ullinjve
dhe më krijuan mua.
Kam përshtypjen se jam çdo gjë mbi këtë dhe që rrahin
                                                                                  valët.


Ç’është që më shqetëson?
Mos ndoshta ky bar i gjelbër? Ky qytet i ulur buzë detit
                                   si një sirenë e sapodalë nga ujrat?



Ç’sekrete lundrojnë në ajër bashkë me pjalmin e luleve?
Ç’sinjale shkëmbejnë xixëllonjat me faret e largët?
Për ç’udhëtime të panjohura gatiten anijet?


Në zemrën time dynden mjegullat e një shqetësimi të bardhë.


Sarandë, 1969


OKTAPODI



Dal të mbush mushkëritë me drithërimën e mëngjeseve
detare.


Dielli që lind e bën detin të xixëllijë me ca drita
fosforeshente.
S’mund ta shoh gjatë.
U afrohem shkëmbinjve ku sytë e mprehtë të djelmoshave
përgjojnë oktapodin
që largohet me të shpejtë,
duke lëshuar mellanin në ujë për të humbur gjurmët.


Djelmoshat kridhen dhe nis dyluftimi plot rreziqe.
Shoh të tetë këmbët e përbindëshit që ngulin venduzat
në shpatullat e tyre
dhe u mbështillen rreth qafës si litarë.
Shoh detin që shkumëzon nga përpjekja,
rrëzimin, përplasjen e krahëve
dhe duart si ganxha që shqisin nga trupi oktapodin
si të shqisin rrënjët e një boçke nga dheu.


Pastaj e përplasin pareshtur në shkëmb gjersa jep shpirt.

Limjon, 1981


SARANDA



Kam vënë në provë dashurinë për ty
dhe jam mundur nga mungesa jote.


Si ta duroja mallin
që më gërryente si acid?
Vetëm portokalli i dashurisë sate
ndriçonte dhe ngrohte për mua
dhomat e hoteleve të largët.


Dhe hotelet,
duke këputur ballamarët e rrugëve,
shndërroheshin netëve në anije
për të më sjellë në gjysmëhënën e trupit tënd
të mbështjellë me vellon e bardhë të netëve jonike,
me jodin dhe parfumin e leshterikëve.




Dëgjoja pulëbardhat të më thërrisnin,
dëgjoja të fshehtat e humbëtirës së largët detare
të më joshnin për aventura.




Ishuj piratësh, Kolombë Indish të pazbuluara të fëmijërisë
                                                                                      sime!
Varrezë e largësive e fshehur në guvat e nëdetit
si një shishe e vulosur që mban brënda
pergamenin e udhëtimeve  që nuk i bëra!



Në netët e vetmuara u zija vendin statujave mbi muret antike
                                                                             të buzedetit
i  shastisur  nga rrokullisja e trungjeve të mëdha të dallgëve,
dhe poterja e elementeve karrikonte tërë qenien time.



E desha sa s’ka më detin tënd
të thellë e të tejdukshëm
si një qiell i lëngëzuar,
limanin tënd ku akoma lëkunden direkët e ëndërrave të mia
      fëmijërore.

Nuk ishin për mua dhomat hoteleve të largëta.


Limjon, 1981


PULËBARDHA


Pranë detit kisha unë shtëpinë,
Mbi dallgët me potere,
dhe  vinte e ulej një pulëbardhë
e lodhur në penxhere.


Dhe shkundte krahët edhe pikat
më binin në fytyrë
dhe me trishtim të madh e shihja
se bloza pendët ia  kish nxirë.


Më dukej sikur shfajësohej
me sqepin teksa krihej,
se kaltësirën e Mesdheut
tymosnin luftanijet.


I shkoja dorën nëpër pupla,
e mirrja me të mirë,
ti rri tek deti im, e lusja,
të ngopesh kaltërsirë.


Limjon, 1975


DITA E FUNDIT E KAPEDANIT PLAK

Detari plak u ngrit nga krevati,
veshi bluzën me vija katrani
dhe u zdrigj në liman
ku dergjej e vetmja anije e drunjtë, e plakur.


Hipi në të. Preku kuvertën
dhe e theri gjer në palcë kujtimi syve
të përgjakur nga pagjumësia e netëve të gjahut,
kujtimi i duarve të zhvoshkura nga tërheqja e litarëve
dhe i eshtrave të kumbisura
mbi dërrasa
me shputat e këmbëve të brejtura nga kripa.


Gjer në palcë e theri reumatizma e netëve
të pagjumta mbi shtigjet e thepisura të detit,
reumatizma e netëve të mjegullta që i shtynin anijet
drejt brigjeve
dhe ato ngecnin të vaisura në rërën e një mëngjesi
      të hidhur.

Pëlhura e zhubrosur e ditëve të kaluara
ndërej në direkët e kohës.
Ngaqë pëlhura ishte e grisur në shumë vende,
koha ecte shumë ngadalë, shumë ngadalë ...


Plaku u ul.

I therin kockat.


(Larg, në kuvertat e anijeve metalike
çapiteshin djemtë e tij të shëndetshëm,
djemtë e tij që pak do t’ia dinë për pjerrësitë e netëve
    të detit,
që s’kanë për t’u mbërthyer kurrë në karriget e klubit
         të detarëve.)


Koha e drunjtë, e brejtur nga udhët, dergjej brenda
limanit.
Kapedani bëri të ngrihej
Eshtrat e tij nuk iu urdhëruan.
Në sytë e tij, që ngelën të hapur, një anije e fuqishme
     sapo mbërriti
dhe lëkundej akoma nga inercia e rrugës.


Limjon, 1977


VARRIMI I KAPEDANIT



Mbi supet e detarëve
hepohet arkivoli i kapedanit plak
si një maunë që vozit drejt limanit të saj të fundit.


Një maunë që vozit
sipër jetës,
sipër dashurisë,
sipër viteve.


Lundër jete –
tek kalon  pranë meje shoh hambarin tënd
të mbushur plotpërplot dhe pasurinë
                        që të afërmve u lë trashëgim:


shufra ari safi të vetëmohimit,
diamantet e besnikërisë




dhe gurët e çmuar të urtësisë.

Stuhitë i braktisën çerdhet e ngritura në velat e tua.

Po tani?
Kush do t’i vërtitë tallazet para teje
që të dëgjosh vikamat e heronjve,
gazin e përleshjeve
dhe përplasjen e pafund të elementeve?
Para teje – limanvarreza e zymtë.


Me sa zor i çan tani ujërat e hidhura të dhimbjes,
sa vështirë e ke të kalosh në ngushtica dënesash
dhe të lëshosh në thellësitë e harrimit
dy spirancat e tua,
atë të ditëlindjes
dhe të ditëvdekjes.


Lamtumirë, kapedan!
Kur t’u hipim anijeve
do t’u biem sirenave për ty,
do t’u biem stuhive,
viteve që të të thërresin
dhe atëherë do të kallmojnë spirancat e tua
dhe velat e tua do të zbardhëllojnë
horizonteve detare.

Limjon, 1977


MBUSH NJË GRUSHT ME GUASKA DETI


Mbush një grusht me guaska deti.


Ç’u bënë jetëzat brenda tyre?
Ndiej vetëm tringëllimën boshe tek i trazoj në duar.
Korale të ftohta,
pa vlerë,
që vala i flak orë e çast në breg.


Si Hamleti rri e kundroj
këto kafkëza të vogla,
llogore të braktisura të luftës për ekzistencë.


Dhe sado të lëmuara,
sado fine,
pa atë shkëmbim lëndësh që i lidhte me botën përreth
më ngjajnë tani me skulpturat absurde
që vala e kohës i flak në harresë.


Limjon, 1983


TUTJE SANALLEVE  TË KTHYERA PËRMBYS



E ndrojtur u ul nata e jugut mbi drurët e kaltër dhe
shkëmbinjtë e bardhë,
nata e jugut
me erën e ngrohtë
që mblidhte zërat zogjve, zhurmën e krahëve të
                                                                             lejlekëve,
                                                                               që vinin
                                                                  nga Mesdheu.

Mbi kumin e plazhit
qëndronin sanallet
e kthyera përmbys.


Ne i lamë mbrapa.
Ne shkuam tutje mes rrugicave të prillit
atje ku dukej më mirë qyteti i vizatuar lehtë
pas mjegullës së mbrëmjes.


Ne u ulëm përballë tij, e dashur,
përballë  ditëve tona të nesërme.
U ulëm e i thamë të gjitha
ashtu si i dinim
ashtu si i kishim ëndërruar.

Limjon, 1973


EPISOD




Saranda, si një hënë e prerë
është ngulur në tokë.
Në bregun e hënës –
shkumba e valëve
dhe stërkalat e dritës bien si lotë.


Mes dallgësh më iku fëmijnia
rrugëve të hënës, oborreve.
Me sytë e verbuar nga kaltërsia,
Me barkun e zbrazur,
pas valëve dhe lodrave.


Më ndodhte, bomba të kuqe të zija me duar
së bashku me lulet e kuqe.
O tufë e çuditshme, e bashkuar
me bomba, zambakë, burbuqe!


Unë me lotë e përcolla dhe një shok
sepse tufa, duke i marrë erë,
magji i bëri,
tufa e kuqe bërtiti kaq fort
sa deti kundruall u drodh i tëri.

Sarandë, 1969






IKJA E ARBËRESHËVE



Në shkëmbinjtë dhe në galerat e drunjta
të veshura me myshk,
deti thërrmonte mbrëmjet e përgjakura dhe klithmat
                                                             e pulëbardhave.


Për dy ditë dhe dy net me radhë
nuk pushuan këmbanat,
për dy ditë dhe dy net me radhë
u drodhën në qiellin e shqetësuar të Arbërit.


Po nën ullinjtë e kërrusur nga dhimbja
qëndronin vetë ata,
të mbështetur në përkrenaret, me mjekrat e parruara,
                                                                              ata,
të mbështjellë me avullin e atyre netëve të bukura.


Kalorës të tjerë vinin,
të tjerë zbrisnin nga kuajt
dhe ulnin djepet e mbuluara me pelerinat e bëra shkrum
                                                            në luftra.



Galerat u mbushën.
Arbërit
Çpështollën pëlhurat e bardha nga direkët.




Njëzetë trima u përkulën mbi litarët e trashë
dhe tërhoqën spirancat
nga shkëmbinjtë e nënujëshëm të tokës së tyre.


O, sa të rënda,
sa të rënda ishin ato spiranca, sikur të ishin pleksur  në
                                                                                rrënjët
                                                         e asaj nate të praruar,
sikur të ishin pleksur në hingëllimat e kuajve
që rendnin të trishtuar në bregun e ndarjes! ...


Dhe erërat
i shtyn galerat drejt perëndimit.
Pishtarë të huaj u vinin zjarrin shtëpive dhe ullinjve
                                                                         të tyre.
Të tjera brigje i prisnin,
dhe vite.


Po do të ngriheshin vajzat sa herë që të vinte pranvera.
Sa herë që të vinte pranvera,
“O e bukura More”
do këndonin vajzat
dhe do lëshonin si pulëbardha shamitë e tyre mbi ujëra.


Limjon, 1972

Fjala e Lire - Free Speech

No comments: