Thursday, 6 June 2013

Pasqyra nën jastëk






Nga Fatmir Terziu

Në fillim më duhej t’i shihja këmbët. Ato këmbë që vareshin poshtë si dy hurma farëzeza. Ato këmbë, që poshtë vijës ndarëse të minifundit, bllokonin arsyen të ngjitej më lart. Vetëm perceptimi dhe imagjinata më e thuktë depërtonte më tutje. Pastaj më duhej të ndalesha tek çizmet. Ato palë çizme që mbanin peshën e atij trupi model, ato këmbë që më bënin të përhumb. Më tej ishte shikimi tjetër që ndalej piketë mbi gjoks. Dy ngritje të lehta nën atë bluzë me tantanellë, majëngriteshin me dy kokërza të fryra që ngjanin si dy maja Everesti në sytë e mi. Dhe shikimi i tretë ishin sytë. Dy dete paralele të ndara padrejtësisht në mes nga një kodërth simpatike, ku dukej se kisha fillluar të lahesha i tëri. Dhe kot nuk i thonë e treta e vërteta. Kjo, jo për njeriun, që ishte ballë meje. Jo. Fjala ishte për sytë e mi. Kishin pikasur këtë të tretë të munguar vitesh. Dhe dëshira e tyre e pakomanduar shpesh herë, ishte zhytja pikiatë. Një zhytje që nisi të mekej në fytyrën bardhoshe, që dremiste e shpotitej nga disa kaçurrelëza kryeneçe që zgjatonin hera-herës dhe trazonin gishtërinjtë e saj të butë e me thonj të gjatë të lyer bojalli.
-‘Më mërzisin ndonjëherë, dua...’- foli ajo dhe pastaj me një buzëqeshje të lehtë, ngatërroi masën e tingëllimës së pirunit që cingërriu padashje në dyshemenë e mermertë të verandës së hapur të restorantit vjenez. ‘Më fal, jam disi e ngatërruar me këto lëvizjet e mia. Ishte padashje...”
-“Kush? Çfarë? S’e nuk e kisha mendjen..., thatë gjë?”- ndërhyra unë duke lëvizur njërën dorë, si në shenjë për të larguar një mizës të vockël, si ato të fermentimeve të verërave, që herë afrohej e herë largohej nga hapësira mes syve të mi e syve të saj dhe pastaj përhumbte andej ku një vazo e vjetër mbante në brendësi një bukuri përrallore të një lotusi të kombinuar nga sfondi i mbytur në ujë i një zamaku bojëqielli në një vazo me ujë të kristaltë.
-“Jo, kujtova se e ndjeve lëvizjen time dhe atë pirunin që fluturoi nga bërryli... Në rregull, në rregull. Më fal jam e shkujdesur. Dhe përhumbem.”
Unë flisja me vete. ‘Përhumbet? E kush duhet ta thotë këtë?!” Dhe ashtu kot ndërrova bisedë. Fillova t’i flisja për një poezi timen të kohëve të fundit, që kishte frymëzim pikërisht lulet antike, e ato që erdhën në mjedisin botëror mes adhuruesve të Nilit egjyptian.
-“Shumë njerëz, të cilët nuk janë me të vërtetë shumë të njohur me Egjiptin, vazhdojnë të mendojnë për atë si një mjedis krejtësisht të thatë, ku, natyrisht, lugina e Nilit është shumë mjaft e begatë. Egjipti eksporton shumë varietete lulesh, dhe egjyptasit prapa në kohët e lashta kanë adhuruar gjithmonë lule e tyre.”
-“Vërtet? Këtë nuk e dija. Mbase edhe unë hyj tek ata njerëz që e dinë Egjyptin disi..., ndryshe. Nejse nga ekrani e kam, se pak kam lexuar. Madje, aspak për lulet.”, foli ajo dhe ndërsa unë mendova se e mërzisja, në sytë dhe përqëndrimin e saj pashë se duhet të vazhdoja më tej.
-“Në të vërtetë, Faraonët dikur stolisnin karrocat e tyre të luftës me lule, para se të niseshin për në luftë, ndërkohë që edhe fshatarët stolisnin veten, kafshët e tyre, si dhe arkivolet për të vdekurit e tyre me lule të ndryshme. Ata i cilësonin lulet dhe i dhuronin si dhurata të dashurisë dhe adhurimit, për ata që ishin të dashuruar dhe madje edhe për zotat e tyre.”
-“E çuditshme. Me kohë njerëzit kanë respektuar dashurinë. Ndërsa sot, ... sot kursehen njerëzit të bëjnë palë dy gonxhe të paktën për një pluskim sysh, apo edhe për një...”
-“Një...çfarë?”
-“Një të tillë, ja shikoje dhe ndjeje tani...”
Buzët e saj u ngjitën aq shpejt me buzët e mia, aq sa nuk i ndjeva krahët e saj që kishin pushtuar shpatullat e mia. Nuk i ndjeva as edhe ato këmbë që kishin peshuar tërrësisht mbi të miat. Dhe ashtu në atë gjendje thithja dhe u kundërpërgjigjesha atyre buzëve të nxehta prush. Vazhdoi disa minuta dhe sikur të mos kishte ndodhur gjë, ajo u ngrit nga skuta ime e djersitur dhe zuri sërrish vend në vendin përballë meje në atë tavolinë të vetmuar.
-“Më thuaj, a nuk kanë vepruar kështu edhe ata që ..., pra faraonët që adhuronin lulet?”
Unë ende nuk e kisha marë veten. Kurrë s’kisha rënë në një çark të tillë. Ndërsa mundohesha të gjeja forcë, nisa prapë leksionin me lulet...
-“Sipas miteve të vjetra, thuhet se egjiptianët e lashtë e përdornin zambakun e ujit si simbol këngësh në festimet e tyre”.
-“Pikës i kanë rënë. Edhe ai atje, ai pra zambaku që shihje pak më parë, prandaj është këtu. Zoti i Madh e di këtë. Edhe ne po festojmë, apo jo?”
-“Festojmë, por...ne sapo jemi takuar dhe...”
-“Ah, jo. Më duhet të të shpjegoj. Ne jemi takuar një vit më parë...”
-“Të, lutem, unë...”
-“E di, me mua fizikisht takohesh sot, por unë të kam pranë meje, thuajse një vit. Një vit më parë si sot...”
Unë fshiva sytë, pastaj nisa të habitem më shumë.
-“Më thuaj atehërë si, ... si jemi njohur, kur unë nuk ju njoh?”
-“Me një kusht. Më fol pak për lulet më shumë dhe unë...”
-“Për lulet të flas gjithë natën, por...”
-“Jo, jo gjithë natën, se...nata ka punë të tjera”.
-Atëherë, kusht apo detyrim?”
-“Njëri prej tyre.”
-“Ok. Por festa e zambakëve të Nilit, do tenxhere, do lum, do dhe zambakë...”
-“I gjejmë ato, nuk është problem. Ja pjatat tona, ja dy zambakët atje, ja dhe lumi ku lahesh ti prej më se dy orësh...”, foli dhe bëri me shenjë nga sytë e saj.
-“Duhet qiri...”
-“Ja ku është e rindezim...”
-“Ah, vërtet, po vërtet. Më mirë po vazhdoj.”
-“Mirë, unë jam e lumtur që po dëgjoj.”
-“Gjatë kësaj feste, çdo egjyptian duhet të mbajë një tenxhere argjendi, me një zambak uji dhe me një qiri të ndezur në mes të saj. Pastaj, të gjithë duhet të shkojnë afër Nilit, me tenxhere në duart e tyre dhe me një dëshirë të madhe në zemrën e tyre.”
-“Ah pra, ja ku e ke zambakun, tenxherren, qiriun dhe ja ku e ke lumin... Afrohu dhe bëj adetin...”
Nuk e di pse po e shihja veten në një lojë fëminore në atë çast. Gati më dukej sikur po bëhesha disi i lëshuar. Dorëzuar më saktë në një kënd që as vetë nuk e di pse ndodhte kështu. Edhe pse nuk ndjehesha mirë, diçka më shtynte të bëja atë që s’do ta bëja kurrë në jetën time.
-“Ja e kreva adetin.”
-“Tani më thuaj se ç’dëshirë pate? Çfarë dëshire kishe në vetvete”
-“Pse ma realizon ti?”
-“Natyrisht, që po, kot nuk jam Nili..., në këtë rast.”
-“Ti e kupton vetë..., ajo është dëshirë...”
-“Dhe ti mendon se unë ta prish këtë ty? Por, sot Lumi është i turbulluar..., ndoshta një herë tjetër.”
-“E sheh, pra që ...”
-“Që, çfarë? Në dorë e ke vetë, unë vetëm se doja të të bëja të ditur kushtet klimaterike të Nilit. Nëse nuk të bezdisin ato, zhytu sa të duash...”
-“Domethënë?”
-“Domethënë, ... lumi dhe lulet ishin një aspekt i rëndësishëm i jetës së përditshme, për egjiptianët e lashtë. Ata nuk pyesnin se si ndodhte më tej, kur dashuria ishte e qartë dhe pa kushte.”
-“Më ke bllokuar, mirë po ma punon. Eh, ne meshkujt jemi përherë, si ajo fjala ‘një vrime të kavallit i biem’ dhe kur na zhdëpin na ikën tërë oreksi”
-“Prandaj dhe nuk po e shfrytëzon pjatën?”
-“Ndoshta, por tani ne duhet të ngrihemi, se...”
-“Të flihet gjumë? Unë do të të tundë sonte gjithë natën dhe ti fli e bëj nani-nani”
-Ashtu? Atëherë e shohim ..., por më parë më thuaj atë ..., atë njohjen me mua prej një viti, apo e ke problem?”
-“Tani që mbarove leksionin për lulet, ja po ta them...”
-“Në rregull, po e dëgjoj.”
-“ Por më parë, më premto se nuk do të bëhesh kurioz, pse ndodhi kjo?”
-“Të premtoj.”
-“Unë pyes shpesh veten time tashmë, nëse dikush ka shkuar ndonjëherë për të fjetur me një pasqyrë nën jastëkun e tij ose a kanë dëgjuar për këtë diku.”
-“Pasqyrë? Mos u tall tani. E ke fjalën për pasqyrat e Afërditës?”
-“Jo, nuk jam duke folur për ato, as edhe në lidhje me një nga ato historitë e Carlos Castenadas, ku Don Zhuani qëndron me një pasqyrë i zhytur në lum deri në belin e tij, i ndezur nga zjarri i brendshëm, derisa një person hije i del dhe ai turret ta gjejë pastaj rrugëve e kafeneve, por gjen dikë tjetër në vend të asaj hijeje. Ose në pjesën e parë të filmit “Konstandini”, ku ai kap demonin në një pasqyrë dhe pastaj e godet atë.”
-“Atëherë?”
-“Atëherë bëhu i durueshëm. Shkojmë tani... ta tregoj pas mesnate...”
Mesnata na zuri duke shfrytëzuar çdo kthesë të ngushticave vjeneze, kalldrëmet e saj, me puthje e shtrëngime të forta. Dhe ashtu, duke u përhumbur dhe duke harruar se për çfarë po flisnim, ajo nisi të shpjegohej.
-“Unë isha duke u përpjekur për të rikujtuar veten time tani, për atë që bëra pasi dëgjova për vendosjen e një pasqyre të drejtë nën jastëk. Dhe unë e bëra atë pa u menduar gjatë. Aty pashë atë që askush nuk e beson. Ndoshta edhe ti. Kur shkova për të fjetur pashë këtë histori, me të cilën ne mbushim orët.”
-“Se mos më kesh parë mua?”
-“Po, mos e beso po deshe. Ti ishe aty, ishe dhe s’mu ndave prej një viti. Dhe unë...”
-“Dhe ti, çfarë?”
-“Unë jam në jetën time, por atë pasqyrë e kam këtu. E mbaj fort se mos më thyhet. Dua ta rishikoj prapë atë histori. Dua ta lexoj mirë e mirë...”
-“Histori?”
-“Po. Histori me pasqyrë nën jastëk.”
-“Po më përhumb. E di që kur isha i vogël gjyshja më thoshte të vendosja dhëmballën e shkulur poshtë jastëkut dhe në shkëmbim engjëjt do më sillnin dhëmb argjendi apo floriri, por këtë punën e pasqyrës nuk e di vërtet.”
-“Ja që nuk është thënë të dihen të gjitha nga gjyshet e mira, as edhe nga...”
-“Nga se?”
-“Nga leximi, mençuria, zgjuarsia, apo edhe nga idiotllëku. Ndonjëherë është si puna e duhanit. E sheh tjetrin e tymos, e urren, por pas ca kohësh bëhesh shoku i tij dhe e tymos thellë e më thellë ama...”.
-“Domethënë është një lloj adiksioni, një lloj oreksi që vjen nga skutat e jetës, nga nevojat për përmbushjen e saj?”
-“Diçka e përafërt. Dikush ma rrëfeu këtë mit teksa isha duke udhëtuar në trenin expres, një verë, më duket para tre-katër vjetësh. Isha atëherë në një dëshpërim të thellë. Isha gati të vrisja veten. Dhe teksa nuk pushoja cigaret, plaka që ndodhej ballë meje m’u afrua dhe më foli qetë. ‘E shoh paske hall? Nga je?’
-“Po ti si veprove?”
-“Unë? Unë, kushdo që të më fliste atëherë isha gati ti shtrihesha në krahë, jo më asaj plake të mirë në shpirt...”
-“Sa shpejt ia paske lexuar shpirtin?”
-“Eh, kur njeriu është në depresion, natyrisht që lexon edhe shpirtrat. Mos e provoftë njeriu. Nejse, ja po ta them shkurt. Plaka më tha se pasqyra ishte një mit i lashtë që paraardhësit tanë besonin se imazhi në pasqyrë është shpirti ynë aktual. Dhe kur shihemi në të shohim shpirtrat tanë. Ndërsa kur atë e vendosim poshtë jastëkut, në errësirë, aty përshfaqen shpirtrat që u afrohen shpirtrave të përvuajtur. Pra aty vijnë të gjithë ata që kanë arsye dhe nevojë dhe pastaj aty ndodh seleksionimi, derisa një prej tyre gozhdohet në qelq. Në të ftohtën e tij. Në atë të ftohtë që më pas edhe bëhet furrë e nxehtë. Dhe këtu duhet kujdes, se e nxehta e tepruar e thyen pasqyrën dhe një pasqyrë e thyer përfaqëson shpirtin e shmangur nga trupi juaj. E pasqyra e thyer është pra sjellës i fatkeqësisë. Madje më tha se një orë në shatë orët e ditës apo edhe një ditë në shtatë ditët e vitit është më e keqja e juaj, atëherë kur ju humbisnin tërë sensin e shpirtit. Por...”
-“Pra kjo puna e pasqyrës qenka mjaft e komplikuar? Dhe ti e besove?”
-“Po. Se pikërisht ajo pasqyrë ku unë gjeta fatin tim u thye dhe unë sipas porosisë së asaj plakës së mirë e groposa jashtë në dritë të Hënës. Që atëherë hëna vetë më risjell fatet e mia të humbura.”
- “Pra, ju besoni tashmë dyfish në pasqyrë e në Hënë?”
-“Jo aq lehtë sa më beson se bëj ritin apo mitin. Jo. Jam në arsyen time dhe di të veproj si duhet.”
-“Si?”
-“Ja pra, jam praktike.”
-“Si ta kuptoj?”
-“Pasi të kthejmë këto gotat e uiskit, e sheh më mirë. Jam apo s’jam e tillë.”
-“Në rregull e kuptova, por më duhet të sqarohem më shumë.”
-“Jam dobët në teori, nën ndikimin e Hënës, të thashë pak më parë. Praktike nënkupton më shumë për mua. Nuk është thjesht e tillë, por edhe një arsye më shumë në leximin e pasqyrës poshtë jastëkut...”
-“Po, mund të vazhdoni..., më fal ishte thjesht instikt i padurimit tim.”
-“E ndjej, por nuk dukesh i tillë. Pasqyra është edhe më shumë se sa perceptohet. Sidomos ajo poshtë jastëkut. Me të njeriu krijon edhe arsyen e vetvetes. Aty lexohet dhe lexon në errësirë. Pra edhe tjetrin e gjen duke e lexuar në brendësi.”
-“E si?”
-“Fare thjesht. Kur njeriu shihet në pasqyrë, ai shikon vetëm balloren e tij, pra pamjen kryesore, ose frontale. Atë pamjen nga pas ai nuk e sheh dot. Duhen dy pasqyra. Ose duhet një i dytë. Kur nuk i ke këto, percepton në vetvete. Beson se je krehur mirë, edhe kur ke fjetur keq, dhe një tufë flokësh nga pas bëjnë rolin e një antene të ngritur. Kështu është edhe me atë që ti nuk e sheh, por e mendon se është në rregull...”
-“Pra edhe pse është gabim?”
-“E kush e vërteton këtë, veç atij që ka kohë të merret me gabimet?”
-“Vërtet..., kush tjetër?”
-“Quicquid est biduo sciemus”.
-“Latinisht apo?”
-“Duro. Është Ciceroni që na dikton: ‘Çfarë do që të jetë, ne duhet ta dimë atë në dy ditë”.
-“Pra në këta dy ditë çdo gjë duhet njohur?”
-“Askush nuk foli për çdo gjë. Gjëja që duhet të njihet është pra pikërisht funksioni i pasqyrës nën jastëk...”
-“Paske eksperimentuar?”
-“Thjesht kuriozitet jete..., ndryshe s’do kishte kuptim jeta mes labirintheve të saj.”
-“Po. E kuptoj diçka të lodh, apo më mirë të shqetëson...”
-“Në fakt sonte jam më e lira e gjithë jetës sime. Asgjë nuk më shqetson, jam në kohën e duhur, vendin e duhur dhe me arsyen e duhur...”.
-“Mendova se ishe me njeriun...”
-“Po, jam edhe me njeriun e duhur, ndryshe nuk do të kisha pritur një vit të të takoja. E di që nuk e beson, por besoje në mënyrën më të thjeshtë.”
-“Dhe kushti?”
-“Nuk ka kushte. Unë kam diçka tjetër në këtë arsye.”
-“Çfarë është ajo?”
-“Nuk më ke pyetur ende për atë çfarë çdo mashkulli i ndodhur vetëm për vetëm me një femër, do ta bënte. Mos vallë?”
-“Edhe unë i lexoj njerëzit, ua lexoj botën e tyre...Dhe në këtë rast më dukej kot të bëja tradicionalen. Më mirë thashë le të jetë postmodernja...”.
-“E sheh që erdhe tek pasqyra ime nën jastëk?”
-“Kjo qenka?”
-“Arsye e ndërlidhur. Dhe ..., ndoshta edhe ajo që the se ka pak Afërditë këtu...”
-“Ja ndërlidhja që mendoj. Është vetë lindja e perceptimit, apo vetëleximit të Aferditës tek pasqyrat e saj. Fillimisht, ajo mund të ketë qenë e lidhur me pasqyrat, ose pjesërisht me to, për shkak se në antikitet ato bëheshin prej bronzi, një aliazh i bakrit apo prej disa metaleve të tjera (zakonisht kallaj), dhe metali i saj ishte i veçantë. Dhe nuk thyheshin poshtë jastëkut, madje mbaheshin edhe jashtë ajrit të lagësht. Por ajo ishte ndryshe. Ishte pasqyra “Venus”. Ajo kishte një shenjë, një kryq nën një rreth, që sot nënkupton alkiminë, planetin Venus; dhe madje edhe seksin femëror. Ky simbol jetoi edhe në epokën egjyptiane si simbol i jetës.”
-“Pse s’e thua më hapur? A nuk është edhe simboli i vaginës po me këtë shenjë sot?”
-“E thashë, apo jo është simboli femëror.”
-“Femëror thua? Po pak burra ka sot që janë më keq se ai simbol, pa nevojën e atij simboli?”
-“Dhe ti mendon se...”.
-“E sheh që je i padurueshëm? Askush nuk ka të drejtë të flasë në ajër. Kjo lidhet me dikë tjetër.”
-“Me dikë tjetër?”
-“Po. Unë kam qenë e martuar kohë më parë. Tani jam në jetën time. Dhe ai pikërisht njeriu të cilin nuk e shaj, kishte vetëreferencën e këtij simboli. Simbol që edhe sot i shkon më për shtat.”
-“Më falni...”
-“Ju lutem, nuk shaj kënd, vetëm se prezantoj atë që një pasqyrë është një simbol i vetë diturisë dhe zbulesës, për shkak se një pasqyrë reflekton të gjitha fenomenet pa dallim. Ajo është gjithashtu një simbol i formës vizuale. Në këtë vizualitet secili gjen veten dhe arsyen dhe ndaj është më mirë të mos thyhen pasqyrat. Kur thyhen ato, nuk ka nevojë për koment.”
-“Kjo është me traditën, ndërsa...”.
-“Nga tradita çdo pasqyrë është gjithashtu portë për në botën tjetër, si pallati i demones  Lilith, gruas së parë të Ademit.”
-“Dhe porta...”
Ajo u ngrit lehtë e lehtë, ashtu e brishtë, e kumtë, e qetë, e qeshur dhe menjëherë shfrytëzoi buzët e mia për të lënë në mes atë fjali që kërkonte të sqarohej porta. Dhe porta ishte gjetkë...




Fjala e Lire - Free Speech

No comments: